Neki datumi u kulturnoj historiji ostanu upamćeni po velikim premijerama, revolucionarnim djelima ili rođenjima umjetnika koji će obilježiti čitave epohe. Današnji datum, 24. juni jedan je od takvih dana. Kroz više od jednog stoljeća, ovaj datum povezao je slikarstvo, film, književnost i muziku, podsjećajući da umjetnost često počinje tihim koracima, ali da ulazi u svaku poru društva ostavljajući dugotrajan trag.
U nastavku donosimo neke od događaja i ličnosti koje su 24. juni obilježile kao datum važnih umjetničkih početaka, stvaralačkih prekretnica i kulturnog naslijeđa koje traje i danas.
Mladi Pablo Picasso prvi put osvaja Pariz
Neki datumi u kulturnoj historiji na prvi pogled djeluju gotovo neprimijetno. Bez velikih ceremonija, bliceva i svečanih govora, ostajući zabilježeni tek kao fusnota u vremenu. Ipak, upravo takvi trenuci ponekad označavaju početak umjetničkih epoha koje će promijeniti način na koji čovječanstvo razumije kreativnost i ljepotu.
Jedan od njih dogodio se upravo 24. juna 1901. godine, kada je devetnaestogodišnji Pablo Picasso u Parizu otvorio svoju prvu značajniju samostalnu izložbu, u galeriji Ambroisea Vollarda, jednog od najutjecajnijih galerista svog vremena.
Za mladog umjetnika iz Španije 24. juni je bio presudan trenutak. Pariz se početkom 20. stoljeća smatrao prijestolnicom evropske umjetnosti, mjestom gdje su se susretale nove ideje, stilovi i umjetnički pravci. Upravo će se 1901. godina kasnije povezivati s početkom Picassovog Plavog perioda, obilježenog temama usamljenosti, siromaštva i ljudske patnje.
Samo neke od djela Pabla Picassa možete pogledati na linku: Ambroise Vollard – The Metropolitan Museum of Art
Picasso je u Pariz stigao nakon prvih uspjeha u Barceloni i Madridu, noseći sa sobom iskustvo klasičnog obrazovanja stečenog zahvaljujući ocu, profesoru crtanja Joséu Ruizu Blascu, ali i izraženu želju da pronađe vlastiti umjetnički izraz. Grad na Seni pružio mu je ono što tada nije mogao pronaći u domovini – dinamičnu umjetničku scenu, susrete s avangardnim stvaraocima i mogućnost da svoje radove predstavi međunarodnoj publici.
Izložba kod Vollarda obuhvatila je desetine slika, crteža i pastela nastalih tokom prethodnih godina. Iako kritika u tom trenutku nije mogla predvidjeti razmjere njegovog budućeg utjecaja, već tada je bilo jasno da se radi o autoru nesvakidašnje energije i izuzetne sposobnosti da se neprestano mijenja i istražuje nove likovne jezike.
Posebno je zanimljivo da je upravo 1901. godina označila prijelaz iz vedrijih i živopisnijih radova u djela prožeta melanholijom. Na taj zaokret snažno je utjecalo samoubistvo njegovog bliskog prijatelja Carlosa Casagemasa, događaj koji je duboko potresao mladog umjetnika. Tokom narednih godina nastat će neka od najpoznatijih djela Plavog perioda, među kojima se izdvajaju Stari gitarist, Život i La Soupe, slike koje i danas svjedoče o Picassovoj fascinaciji ljudskom patnjom, usamljenošću i društvenom marginalizacijom.
Nekoliko desetljeća kasnije Picasso će postati jedan od najutjecajnijih umjetnika moderne, zajedno sa Georgesom Braqueom postaviti temelje kubizma, a djelima poput Guernice stvoriti univerzalne simbole otpora nasilju i razaranju. Njegov opus, koji obuhvata više od 20.000 radova, od slika i grafika do keramike i skulptura, ostajući jedno od najopsežnijih i najutjecajnijih umjetničkih naslijeđa 20. stoljeća.
Na neki način, 24. juni 1901. godine može se posmatrati kao dan kada je Pariz prvi put ozbiljnije upoznao umjetnika koji će ubrzo promijeniti tok moderne umjetnosti i zauvijek redefinirati granice stvaralaštva.
Rođen Claude Chabrol, jedan od najvažnijih autora Francuskog novog vala
24. juni specifičan je i za svijet filma, jer upravo na ovaj dan, 1930. godine rođen je Claude Chabrol, francuski reditelj, scenarista i producent čije se ime neizostavno veže za pokret Francuskog novog vala, koji je krajem 1950-ih i početkom 1960-ih godina iz temelja promijenio evropsku kinematografiju.
Zajedno sa Jean-Lucom Godardom, Françoisom Truffautom, Éricom Rohmerom i Jacquesom Rivetteom, Chabrol je pripadao generaciji filmskih autora okupljenih oko časopisa Cahiers du Cinéma, iz kojeg će izrasti jedan od najutjecajnijih umjetničkih pokreta u historiji filma. Za razliku od svojih savremenika, Chabrol je tokom cijele karijere ostao dosljedan interesu za psihološke drame i trilere, koristeći film kao sredstvo za seciranje društvenih odnosa i razotkrivanje pukotina iza prividno uređenog građanskog života.
Njegov debitantski dugometražni film Le Beau Serge (1958), koji mnogi smatraju prvim ostvarenjem Francuskog novog vala, odmah je privukao pažnju kritike, a uslijedili su filmovi poput Les Cousins (1959), La Femme infidèle (1969) i La Cérémonie (1995), koji su potvrdili njegov status jednog od najznačajnijih evropskih autora druge polovine 20. stoljeća.
Tokom više od pet decenija stvaralaštva režirao je više od pedeset filmova, ostajući prepoznatljiv po preciznom prikazu licemjerja društvenih elita, porodičnih tenzija i ljudskih opsesija. Njegov opus danas se smatra nezaobilaznim dijelom evropske filmske baštine, a utjecaj njegovog rada prisutan je i u savremenim psihološkim dramama i trilerima.
Terry Riley i Jeff Beck – dva različita puta ka pomjeranju muzičkih granica
24. juni datum je koji se vezuje i za rođenje dvojice umjetnika koji su, svaki u svom žanru, značajno utjecali na razvoj savremene muzike. Američki kompozitor Terry Riley, rođen 1935. godine, smatra se jednim od pionira muzičkog minimalizma. Njegova kompozicija In C, nastala 1964. godine, promijenila je dotadašnje poimanje savremene muzike, uvodeći repetitivne obrasce, improvizaciju i otvorene forme koje su inspirisale generacije kompozitora, ali i muzičare iz svijeta jazza, rocka i elektronske muzike.
Isti datum, 24. juni ali devet godina kasnije, 1944. godine, vezuje se i za rođenje britanskog gitariste – Jeff Beck – muzičar čiji je inovativni pristup električnoj gitari pomjerao granice između rocka, bluesa, jazza i eksperimentalnog zvuka. Kao član grupe The Yardbirds i kasnije kroz bogatu solo karijeru, Beck je izgradio prepoznatljiv muzički izraz zbog kojeg ga mnogi kritičari i danas ubrajaju među najveće gitariste svih vremena.
Na različitim stranama muzičkog spektra – jedan u svijetu savremene kompozicije, drugi u popularnoj muzici – Riley i Beck pokazali su da umjetnička inovacija često nastaje upravo onda kada se odbace ustaljena pravila i otvore novi prostori za stvaralaštvo.
Dogodilo se i…
24. juni kroz historiju kulture bilježi i druge zanimljive trenutke. Na ovaj datum 1937. godine rođena je indijska književnica Anita Desai, jedna od najznačajnijih savremenih indijskih književnica na engleskom jeziku.
Njeni romani specifični su jer istražuju pitanja identiteta, pripadnosti i porodičnih odnosa, zbog kojijh je tokom karijere više puta bila uvrštena u najuži izbor za najznačajnije svjetske književne nagrade.
Njeni romani, među kojima se izdvajaju Clear Light of Day, In Custody i Fasting, Feasting, bave se pitanjima pripadnosti, identiteta, porodičnih odnosa i društvenih promjena, zbog čega je više puta bila uvrštena među kandidate za najprestižnije književne nagrade.
Na isti dan 1916. godine Mary Pickford, jedna od prvih velikih zvijezda nijemog filma, potpisala je ugovor vrijedan milion dolara, postavši prva glumica u historiji filmske industrije kojoj je dodijeljen takav honorar. Ovaj događaj često se smatra simboličnim početkom holivudskog sistema zvijezda kakvog danas poznajemo.
Iako se kulturna historija najčešće pamti po velikim premijerama, remek-djelima i prestižnim nagradama, datumi kao što je 24. juni podsjećaju da su jednako važni prvi koraci mladih umjetnika, rođenja budućih stvaralaca i trenuci u kojima su nastajale ideje što će kasnije promijeniti način na koji gledamo, slušamo i razumijemo umjetnost.
Od pariške galerije u kojoj je devetnaestogodišnji Picasso prvi put ozbiljnije predstavio svoj rad, preko filmskih autora koji su redefinirali evropsku kinematografiju, do kompozitora, gitarista i književnika čiji opus i danas inspiriše nove generacije. Tako 24. juni ostaje datum koji svjedoči da historiju kulture ne čine samo velika djela, već i oni tihi, gotovo neprimijetni trenuci u kojima umjetnici po prvi put dobiju priliku podijeliti svoju viziju svijeta s publikom.
